06.11.2026
Rusya Federasyonu'nun İşkence ve İnsanlık Dışı veya Aşağılayıcı Muamele ya da Cezanın Önlenmesine Dair Avrupa Sözleşmesi'nden (ECPT) çekilmesi, 1 Kasım 2026 tarihinde yürürlüğe girdi.
Rus makamları, Sözleşme'den çekilme kararlarını 30 Ekim 2025 tarihinde Avrupa Konseyi'ne bildirmişti. Sözleşme'nin 22. maddesi uyarınca çekilme, bildirimin yapıldığı tarihten bir yıl sonra yürürlüğe giriyor.
Rusya Federasyonu, 1998 yılından bu yana Sözleşme'ye taraftı. İşkencenin Önlenmesi Avrupa Komitesi (CPT), 1998-2021 yılları arasında Rusya Federasyonu'na 30 ziyaret gerçekleştirdi ve bu ziyaretler kapsamında 450'den fazla özgürlüğünden yoksun bırakma merkezini denetledi.
Ancak Rusya Federasyonu, CPT ziyaret raporlarının ve bu raporlara verilen yanıtların yayımlanmasına izin vermeme yönünde resmî bir politika izleyen tek taraf devlet oldu. Buna karşılık diğer tüm Avrupa ülkeleri daha fazla şeffaflığı savundu. Sonuç olarak Rusya, ziyaret raporlarından yalnızca dördünün yayımlanmasına izin verdi.
Yayımlanmayan raporlar arasında, 2000-2017 yılları arasında Çeçenistan ve Kuzey Kafkasya'ya gerçekleştirilen 10 ziyaret de dâhil olmak üzere, periyodik ve özel nitelikli ziyaretlere ilişkin raporlar bulunuyor. Rusya, söz konusu raporların yayımlanmasına istediği herhangi bir zamanda izin verebilir.
Rusya Federasyonu'nun Şubat 2022'de Ukrayna'ya yönelik geniş çaplı işgal harekâtını başlatmasından bu yana CPT'ye, yalnızca Ukrayna'nın işgal altındaki topraklarında değil, Rusya Federasyonu sınırları içerisindeki gözaltı ve tutukluluk merkezlerinde de Rus yetkililer tarafından gerçekleştirildiği iddia edilen çok sayıda işkence ve kötü muamele vakası bildirildi.
Ancak Rus makamlarının iş birliğini reddetmesi nedeniyle CPT, durumu yerinde incelemek amacıyla Rusya Federasyonu'na ziyaret gerçekleştiremedi.
Bu iş birliği eksikliği, CPT'nin kendi belirleyeceği herhangi bir zamanda Ukrayna topraklarındaki tüm özgürlüğünden yoksun bırakma merkezlerini ziyaret etmesine izin vermeye devam eden Ukrayna makamlarının tutumuyla tam bir tezat oluşturuyor. Ayrıca Ukrayna, CPT raporlarının otomatik olarak yayımlanmasına devam ederek şeffaflığı teşvik ediyor.
CPT Başkanı Alan Mitchell, konuya ilişkin yaptığı açıklamada şunları söyledi:
"Rusya Federasyonu'nun Sözleşme'den çekilmesi, CPT'nin bu ülkedeki denetim yetkisinin sona ermesi anlamına geliyor. Aynı zamanda Rusya Federasyonu sınırları içerisindeki özgürlüğünden yoksun bırakma merkezlerine yönelik tüm bağımsız denetim mekanizmalarının da sonu anlamına geliyor.
Bununla birlikte Sözleşme'nin önleyici yaklaşımı bugün her zamankinden daha önemli. Gözaltı ve tutukluluk merkezlerinin bağımsız biçimde denetlenmesi, işkence ve kötü muamelenin önlenmesinde temel bir güvencedir."
CPT, özgürlüğünden yoksun bırakılan tüm kişilerin onur ve haklarının korunmasını güçlendirmek amacıyla Avrupa Konseyi'nin 46 üye ülkesinde görevini sürdürmeye devam edecek.
